یک ضرب‌المثل چینی می‌گوید که بچه‌هایتان را در یادگیری خودتان محبوس نکنید زیرا آنها در زمان دیگری به دنیا آمده‌اند. آموزش با سرعت بسیار زیادی در حال تغییر است و ارتباطات آموزشی به طرز روزافزونی در حال الکترونی شدن هستند. مدل قدیمی یادگیری بر دو محور استوار بود:
1. تجربه‌ی معلم-محور با اتکای بسیار زیاد بر منابع کنترل‌شده‌ی تحصیلی
2. کتابخانه‌ها به عنوان منبع اصلی دانش

اما در آموزش نوین، این مدل دستخوش تغییرات بسیار زیادی شد و در نتیجه مدل کنونی یادگیری شکل گرفت که بر پایه‌ی محورهای زیر می‌باشد:
1. تجربه‌ی دانش‌آموز-محور بر پایه‌ی تقاضا و با اتکای بسیار کمتر روی منابع کنترل‌شده‌ی تحصیلی
2. دانش‌آموزان از تکنولوژی برای همکاری، انتشار محتوا و ارتباط با دیگر دانش‌آموزان، متخصصان و سایر مخاطبان استفاده می‌کنند.
3. کاربردهای وب‌محور که از خارج از مدرسه در دسترس دانش‌آموزان است.
4. ایمیل، چت کردن و پیام‌رسان فوری (IM) جایگزین اشکال سنتی ارتباط شده‌اند.
5. تکنولوژی اشکال مختلفی به خود گرفته است و دسترسی به اطلاعات شبانه‌روزی شده است.

یادگیری غیرهمزمان (ناهماهنگ)

تغییر رویکرد نسبت به محتوای آموزشی و فاصله گرفتن از روشهای سنتی تولید محتوا باعث شده که یادگیری غیرهمزمان به یکی از روشهای متداول در آموزش مدرن تبدیل شود. یادگیری غیرهمزمان:

الف) یک روش تدریس دانش‌آموز-محور است که از منابع یادگیری آنلاین استفاده می‌کند تا به اشتراک‌گذاری اطلاعات فراتر از محدوده‌های زمانی و مکانی در میان شبکه‌ای از افراد را تسریع بخشد.

ب) برپایه‌ی تئوری ساخت‌گرایی (constructivist theory) می‌باشد. این تئوری یک رویکرد دانش‌آموز-محور است که اهمیت ارتباطات دانش‌آموز به دانش‌آموز را مورد تأکید قرار می‌دهد.

ج) مطالعه‌ی شخصی را با ارتباطات غیرهمزمان (ناهماهنگ) تلفیق می‌کند تا یادگیری را ارتقا بخشد. می‌توان از این روش برای سرعت بخشیدن به یادگیری در آموزش به روش سنتی، آموزش از راه دور و آموزش مسمتر استفاده کرد.

شبکه‌ی یادگیری غیرهمزمان شبکه‌ای است که از ترکیب شبکه‌ی فراگیران با شبکه الکترونیکی که در آن با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند، به وجود آمده است. از میان ابزار مورد نیاز برای یادگیری غیرهمزمان می‌توان به اینترنت، اینترانت، اکسترانت، وبلاگ، ایمیل، اسکایپ، گوگل، ویدئو و پادکست اشاره کرد.

از مهم‌ترین دلایل تغییر رویکرد نسبت به مدیریت محتوای آموزشی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1. دانش‌آموزان به دنبال رضایت فوری از فرایند آموزش هستند.
2. وجود ابزارهای یادگیری غیرهمزمان، انتظارات دانش‌آموزان از فرایند آموزش را تحت‌الشعاع قرار داده‌اند.
3. کتابخانه‌های مجازی در خانه/مدرسه که به صورت رسانه‌های مختلف عرضه می‌شوند و به لحاظ اطلاعاتی بسیار قوی می‌باشند، حداقل انتظار یک دانش‌آموز مدرن هستند.

اما این تغییرات در محتوای آموزشی آینده‌ی آموزش را چگونه تغییر خواهد داد. در ادامه به تعدادی از مهم‌ترین تحولات آموزش در آینده اشاره شده است:
1. دانش‌آموزان به روشهای جدیدی در فرایند آموزش ظاهر می‌شوند که خارج از کنترل کلاس درسی است.
2. کنترل معلمان روی آموزش دانش‌آموزان کمتر می‌شود.
3. بازخورد فوری و تصحیح سریع تکلیف انجام شده، انتظار دانش آموز خواهد بود.
4. به ارزیابی مستمر آنلاین نیاز خواهد بود.
5. یادگیری بر پایه ی اکتشاف (exploration)، ارتباط و جستجو متداول خواهد شد.
6. یادگیری در چارچوبهای دنیای واقعی رخ خواهد داد.
7. کلاس درس بخش بسیار کوچکی از گزینه‌های یادگیری غیرهمزمان را تشکیل خواهد داد.
8. آموزش از راه دور و آموزش تکمیلی باید خود را با روشهایی که دانش آموزان مایلند آموزش ببینند، هماهنگ کنند.

تقسیم‌بندی محتوای آموزشی مدرن

بررسی روند تغییر محتوای آموزشی نشان می‌دهد که محتوای آموزشی مدرن به طور کلی در 5 دسته به دانش‌آموزان ارائه خواهد شد که این 5 دسته عبارتند از:
1. محتوای اینترنتی
2. محتوای اینترانتی
3. محتوای اکسترانتی
4. محتوای عصر دوم وب (Web 2.5)
5. محتوای صادرشده (exported content)

شکل و نوع محتوای آموزشی که به هر یک از این 5 روش به دانش‌‌آموزان ارائه می‌شود، در جدول زیر مشخص گردیده است (اشکال و انواع دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشند):

ردیف

دسته بندی

شکل و نوع محتوا

1

اینترنت

محتوای بروشوری، وبلاگها، اطلاعات دانش‌آموز-محور، محتوای چندزبانی و ...

2

اینترانت

محتوای دانش‌آموز و پرسنل-محور، وبلاگها، اخبار، محتوای افقی، کاربری‌های مدیریت یادگیری و ...

3

اکسترانت

محتوای شخصی‌سازی‌شده برای بیننده، وبلاگها، اخبار، محتوای چندزبانی و افقی و ...

4

عصر دوم وب

وبلاگها، ویکی، اخبار، محتوای چندزبانی، محتوای صادرشده از منابع مدیریت، رسانه‌های غنی

 

5

 

محتوای صادرشده

یوتیوب، تیچرتیوب (TeacherTube)، اسلایدشر (Slideshare)، محتوای ژنریک پخش‌شده، محتوایی که دسته‌ی خاصی از دانش‌آموزان را هدف گرفته است، محتوای صادر شده از منابع تحت مدیریت و ...

موانع تولید محتوای آموزشی مدرن

تولید محتوای آموزشی به روشهای فوق‌الذکر با موانعی نیز روبه‌رو خواهد بود که از میان آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد:
1. کنترل داخلی نامنسجم روی منابع IT و بازاریابی
2. استراتژی نامنسجم برای تغییر روشهای یادگیری
3. محدودیت منابع برای مدیریت و برای استراتژی
4. مقاومت در برابر تغییر مسیر از فرایندهای آفلاین به سمت تجربه‌های آنلاین

با این وجود تقویت ابزارهای مختلف یادگیری، ظهور پرتالهای یادگیری، استفاده‌ی بیشتر از شخصی‌سازی برای تولید محتوای آموزشی، تسلط بیشتر منابع آنلاین به عنوان منابع اصلی آموزشی و پیشرفتهای مداوم در موتورهای جستجوگر نشان می‌دهد که محتوای آموزشی در آینده دستخوش تغییرات بسیار مهمی خواهد شد که نیاز است مسئولان آموزشی خود را برای هماهنگی با این تغییرات از همین الآن تجهیز کنند.

منبع: این مقاله برگرفته از پژوهش "مدیریت محتوا در آموزش" (Content Management in Education) اثر استیو ویلیامز می‌باشد.

تیم تحقیق و پژوهش سمیم