تعریف

محتوای آموزشی استاندارد محتوایی است که با در نظر گرفتن سن و سطح دانش‌آموزان، اطلاعات آموزشی مورد نیاز آنها را در اختیارشان قرار دهد و با فرهنگ عمومی جامعه‌ای که دانش‌آموز در آن رشد و نمو داشته است، دارای تضاد نباشد. محتوای آموزشی استاندارد باید جامعیت داشته باشد و با ابزار مختلف ابعاد گوناگون آموزشی را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد.

تهیه و تدوین محتوای آموزشی استاندارد و تأثیرگذار به یکی از دغدغه‌های اصلی حوزه‌ی آموزش تبدیل شده است و توجه بسیاری از اهالی این حوزه را به خود جلب کرده است. ورود غیرقابل مهار تکنولوژی به قلمرو آموزش سبب شده تا کار طراحان محتوای آموزشی بیش از پیش چالش‌برانگیز شود زیرا عدم توجه به محتواهای جدید آموزشی سبب می‌شود محتوای تولید شده نه برای دانش‌آموز جذاب باشد و نه مفاهیم موردنظر را به خوبی به او انتقال دهد. مدیریت درست فرایند تولید محتوای آموزشی می‌تواند مزایای بسیاری هم برای معلمان و هم برای دانش‌آموزان در پی داشته باشد، مزایایی که در نهایت جامعه از آنها بهره‌مند خواهد شد.

چالشهای تولید محتوای آموزشی

فرایند تولید محتوای آموزشی فرایندی است که به لحاظ ماهیتی می‌تواند چالشهای فراوانی برای تولیدکننده به دنبال داشته باشد. برخی از مهمترین چالشهای پیش روی تولیدکنندگان محتوای آموزشی عبارتند از:

  • محتواهای آموزشی به ندرت در آرشیوهای مدون و منظم بایگانی می‌شوند.
  • ابزاری که استفاده می‌شوند سلیقه‌ای هستند و بنا به خواسته و سلیقه‌ی تولیدکننده تغییر می‌کنند.
  • نرم‌افزارهای مورد استفاده جامع نیستند و تنها یک جنبه‌ی خاص را مورد توجه قرار می‌دهند و از آن پشتیبانی می‌کنند.
  • استانداردهای مهم معمولاً مورد توجه تولیدکننده‌ی محتوا قرار نمی‌گیرند.
  • برای روشهای مختلف انتقال محتوا (برای مثال PDF، پاورپوینت، ویدئو و ...)، محتواهای جداگانه‌ای تدوین می‌شوند و به همین دلیل میان این روشها، یکپارچگی و انسجامی به چشم نمی‌خورد.
  • شاید یکی از مهمترین چالشهای پیش روی طراحان محتوای آموزشی این باشد که به‌روزرسانی محتوای آموزشی کار آسانی نیست و نمی‌توان به راحتی این محتواها را به‌روزرسانی کرد.
  • فرایند تولید محتوای آموزشی

    تولید محتوای آموزشی استاندارد فرایندی است که از طراح محتوای آموزشی آغاز می‌گردد و در نهایت به دانش‌آموز می‌رسد. طراحان محتوای آموزشی با استفاده از ابزاری که در اختیار دارد محتوای موردنظر را طراحی می‌کنند. این محتوا سپس در مخزن محتوا قرار می‌گیرد و پس از آن به لایه‌ی ارائه وارد می‌شود. البته پیش از ارائه، محتوا به تأیید مسئولان ذی‌ربط می‌رسد. در لایه‌ی آخر دانش‌آموزان قرار دارند که محتوا به آنها ارائه می‌شود و از آن برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کنند. فرایند طراحی محتوای آموزشی را در شکل زیر مشاهده می‌کنید:

    انواع محتوا

    محتوای آموزشی انواع گوناگونی دارد که هر یک دارای نقاط ضعف و قوت مخصوص به خود می‌باشد از اینرو آنچه بیش از پیش در طراحی محتوای آموزشی باید مورد توجه طراحان قرار گیرد این است که جامعیت محتوای آموزشی مهمترین ویژگی آن به حساب می‌آید. تکیه‌ی بیش از اندازه روی یک نوع محتوا شاید دانش‌آموزان را از آن جنبه‌ی خاص بیمه کند اما عدم جامع بودن محتوا باعث خواهد شد که دانش‌آموز در بُعد دیگری دچار ضعف باشد و این مسئله روی یادگیری وی تأثیرات منفی خواهد گذاشت. با در نظر گرفتن اهمیت بالای جامعیت محتوای آموزشی، در زیر به برخی از مهمترین انواع محتوای آموزشی اشاره شده است که استفاده‌ی تؤامان از آنها می‌تواند بسته‌ی آموزشی کامل و استانداردی را برای دانش‌آموزان فراهم آورد و علاوه بر ارتقاء یادگیری، آنها را برای وارد شدن به مقاطع بالاتر و در نهایت دانشگاه و یا ورود به بازار کار به عنوان نیرویی ماهر تجهیز کند. بر این اساس برخی از مهمترین انواع محتوای آموزشی استاندارد عبارتند از :

  • فایلهای صوتی و پادکست: استفاده از صوت به عنوان بخشی از محتوای آموزشی می‌تواند در بالا بردن خلاقیت و قوه‌ی تخیل دانش‌آموزان نقش مهمی داشته باشد. همچنین در سطوح پایین‌تر همچون مدارس ابتدایی استفاده از موسیقی و آهنگ می‌تواند جذابیت کلاس درس برای دانش‌آموزان را بالا ببرد.
  • ویدئو/ انیمیشن: تصویر همواره به عنوان عنصری جذاب برای یادگیری مورد توجه بوده است. استفاده از ویدئوهای آموزشی می‌تواند مکمل بسیار مناسبی برای کتابهای درسی دانش‌آموزان باشد.
  • متن: متن یکی از قدیمی‌ترین اشکال محتوای آموزشی است که پیوند دیرینه‌ای با آموزش دارد. استفاده‌ی سنتی از متنهای درسی برای دانش‌آموزانی که هر روز با پیشرفت جدیدی در حوزه‌ی تکنولوژی رو‌به‌رو می‌شوند، نه تنها کارآیی ندارد بلکه آنها را از محیط کلاس دور می‌کند. متون آموزشی امروزه نیز در بسیاری از کشورها به عنوان پایه‌ی یادگیری در نظر گرفته می‌شود اما تنها در کنار دیگر انواع محتوا معنا می‌یابد.
  • تصاویر: مهمترین ویژگی یک تصویر آموزشی این است که اطلاعات را به طور تمام و کمال در اختیار دانش‌آموز قرار ندهد بلکه کاری کند که او را به فکر وادارد و از این طریق در دانش‌آموز تفکر انتقادی ایجاد کند.
  • نرم‌افزارهای آموزشی: ما امروزه در دنیای نرم‌افزارها زندگی می‌کنیم. نرم‌افزارها قابلیتها و ویژگیهایی منحصر به فردی دارند که شاید به ندرت بتوان در دیگر انواع محتوای آموزشی پیدا کرد. نرم‌افزارهای جامع آموزشی می‌توانند بسیاری از انواع دیگر آموزشی (مانند متن، تصویر، پادکست و ویدئو) را در خود جای دهند و بدین طریق بسته‌ی کامل و جامعی برای یادگیری دانش‌آموزان باشند.
  • ویژگی مثبت دیگر نرم‌افزارهای آموزشی این است که دانش‌آموز می‌تواند هم به صورت آنلاین و هم آفلاین از آنها استفاده کند و این قابلیت انعطاف‌پذیری باعث می‌شود که دانش‌آموزان با فرهنگهای مختلف بتوانند از مزایای آنها بهره‌مند شوند. همچنین استفاده‌ی کنترل شده از فضایی که نرم‌افزار در آن عمل می‌کند، می‌تواند نظارت والدین روی کار فرزندان خود را افزایش دهد و از این طریق نگرانی آنها را از بین ببرد.

    البته باید توجه داشت که این موارد تنها بخشی از انواع محتواهای آموزشی هستند و محتواهای بسیار دیگری نیز وجود دارند اما نکته‌ی مهم این است که یک محتوای آموزشی استاندارد باید از جامعیت بالایی برخوردار باشد و تمام ابعاد آموزشی و نیازهای دانش‌آموزان را پوشش دهد.

    روشهای انتقال محتوا

    زمانی که محتوای آموزشی طراحی و تولید شد، نوبت به آن می‌رسد که این محتوا به دانش‌آموزان ارائه شود. نحوه‌ی انتقال محتوای آموزشی همانند طراحی آن از اهمیت بالایی برخوردار است. به طور کلی می‌توان از روشهای زیر برای انتقال محتوای آموزشی استفاده کرد:
  • از طریق سیستم مدیریت یادگیری (LMS) (در مقاله‌های بعدی توضیحات بیشتری درباره‌ی این سیستم ارائه خواهد شد.)
  • از طریق خطوط اتصال اینترنتی مستقل
  • از طریق فرمتهای قابل پرینت (مانند PDF و DOC)
  • از طریق اسلایدها
  • از طریق ابزار قابل حمل (مانند آیفون، آی‌پد و گوشیهای هوشمند)
  • تیم تحقیق و پژوهش سمیم